1. آشنایی با Trade Map و اهمیت آن در تحلیل بازارهای بین‌الملل

Trade Map ابزاری است که در سال 2001 توسط مرکز تجارت بین‌الملل (ITC) طراحی و توسعه یافت تا به نهادهای پشتیبان تجارت (TSIs) و همچنین شرکت‌ها کمک کند به سؤالات کلیدی خود در زمینه تجارت بین‌الملل پاسخ دهند و بتوانند تحقیقات بازار را به‌صورت علمی و دقیق انجام دهند.

این ابزار با سازماندهی حجم بسیار بالایی از داده‌های اولیه تجارت جهانی، اطلاعات را در یک نرم‌افزار تحت وب تعاملی و کاربرپسند ارائه می‌کند. شاخص‌های متنوعی در این ابزار گنجانده شده است که شامل عملکرد کشورها یا محصولات، میزان تقاضای جهانی، شناسایی بازارهای جایگزین، وضعیت رقبا و اطلاعات مربوط به شرکت‌های واردکننده و صادرکننده می‌شود. تمام این داده‌ها به صورت جداول، نمودارها و نقشه‌ها نمایش داده شده و کاربران می‌توانند بر اساس محصول، گروه محصولات، کشور یا گروه کشورها به تحلیل صادرات و واردات بپردازند.

2. چرا درک بازارهای بین‌المللی اهمیت دارد؟

درک ساختار و روند بازارهای بین‌المللی برای شرکت‌هایی که به دنبال توسعه صادرات یا تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان خود هستند، امری اساسی است. این شرکت‌ها در مسیر ورود به بازارهای خارجی با پرسش‌های مهمی روبرو می‌شوند، مانند:

• اندازه تجارت جهانی برای یک محصول یا خدمت خاص چقدر است؟

• روند این بازار چگونه است و آیا در حال رشد می‌باشد؟

• کشور من چه کالاهایی را به کدام کشورها صادر می‌کند؟

• آیا می‌توان بازارهای جدید یا جایگزینی برای صادرات پیدا کرد؟

• چه تعرفه‌هایی در بازار هدف وجود دارد؟

• کدام کشورها برای عرضه همان محصول یا خدمت خاص با ما رقابت می‌کنند؟

• آیا واردات یک محصول خاص در بازار هدف، الگوهای فصلی دارد؟

همچنین نهادهای پشتیبان تجارت (TSIs) مانند اتاق‌های بازرگانی، سازمان‌های توسعه تجارت و مراکز حمایت از صادرات، برای تعیین اولویت‌های خود در بخش‌ها و بازارهای هدف و تدوین استراتژی‌های توسعه‌ای نیازمند پاسخ به این پرسش‌ها هستند. تحلیل دقیق داده‌های تجاری کمک می‌کند تا:

• محصولات، خدمات و بازارهای اولویت‌دار برای ترویج تجارت شناسایی شود؛

• تأمین‌کنندگان اصلی واردات کشور مشخص گردد؛

• منابع جایگزین تأمین کالاها یافت شود؛

• وضعیت فعلی تجارت کشور تحلیل شده و فرصت‌های توسعه تجارت دوجانبه با شرکای خاص بررسی شود؛

• جریان‌های تجاری میان کشور و مناطق اقتصادی مختلف ارزیابی گردد؛

• و در نهایت شرکت‌های واردکننده یا توزیع‌کننده در بازارهای هدف شناسایی شوند.

3. آنچه در Trade Map می‌توانید پیدا کنید

این راهنما طراحی شده است تا به کاربران Trade Map کمک کند به‌طور کامل با این ابزار آشنا شوند و از آن برای اهداف زیر بهره‌برداری کنند:

• یادگیری نحوه استفاده از نرم‌افزار تحت وب Trade Map

• شناسایی بازارهای صادراتی جدید برای محصولات

• تحلیل سبد تجاری کشورها

• شناسایی فرصت‌های تجارت دوجانبه با کشورهای شریک تجاری

• تحلیل آمار تجارت در حوزه خدمات

4. پوشش داده‌ای Trade Map در حوزه محصولات

Trade Map بر اساس سیستم هماهنگ‌شده (HS) طراحی شده است. HS یک نظام بین‌المللی برای طبقه‌بندی کالاها است که توسط سازمان جهانی گمرک (WCO) منتشر می‌شود. این سیستم به کشورها اجازه می‌دهد کالاهای تجاری خود را برای اهداف گمرکی در یک چارچوب مشترک و قابل مقایسه طبقه‌بندی کنند.

ساختار کدگذاری HS به‌صورت زیر است:

• HS-2: دو رقم اول که فصل کالا را نشان می‌دهد (مثلاً 09 برای قهوه، چای، مات و ادویه‌ها)

• HS-4: چهار رقم اول که عنوان دقیق‌تر کالا را مشخص می‌کند (مثلاً 09.02 برای چای)

• HS-6: شش رقم که زیرعنوان کالا را مشخص می‌کند (مثلاً 09.02.03 برای چای سیاه تخمیر شده)

همه کشورها تا سطح شش‌رقمی از این سیستم به‌طور یکنواخت استفاده می‌کنند، اما از این سطح به بعد، کشورها می‌توانند با افزودن ارقام بیشتر طبقه‌بندی ملی خود را ایجاد کنند که به آن خط تعرفه ملی (NTL) گفته می‌شود. به‌طور مثال در کانادا، با اضافه کردن دو رقم بیشتر، چای سیاه بسته‌بندی شده به‌صورت تی‌بگ به کد 090230.10 می‌رسد.

Trade Map ارزش دلاری و مقدار فیزیکی جریان‌های تجاری را برای کالاها نمایش می‌دهد. واحد پول پیش‌فرض در این پایگاه دلار آمریکا است، اما کاربران می‌توانند از میان 16 ارز دیگر انتخاب کنند. همچنین واحدهای مقداری بر اساس نوع محصول و نحوه گزارش کشورها متفاوت است.

5. منابع داده‌های محصولات و خدمات در Trade Map

5.1 داده‌های محصولات

Trade Map داده‌های خود را عمدتاً بر اساس پایگاه UN COMTRADE که متعلق به بخش آمار سازمان ملل متحد (UNSD) است، تهیه می‌کند. این پایگاه بیش از 90 درصد تجارت جهانی (حدود 160 کشور و قلمرو) را پوشش می‌دهد. علاوه بر این، ITC به‌طور مستقل داده‌هایی جمع‌آوری و به این پایگاه اضافه می‌کند تا دقت و جامعیت آن را افزایش دهد. در مجموع Trade Map داده‌های حدود 220 کشور و قلمرو را در بر می‌گیرد که شامل ترکیبی از:

• آمارهای مستقیم: که توسط خود کشورها به ITC یا UN COMTRADE گزارش شده است.

• آمارهای آینه‌ای (mirror statistics): برای بیش از 50 کشور یا قلمرو که آمار مستقل خود را ارائه نمی‌دهند، از داده‌های گزارش‌شده شرکای تجاری استفاده می‌شود. این داده‌ها با رنگ زرد نمایش داده می‌شوند تا از آمارهای مستقیم متمایز شوند.

Trade Map همچنین شامل داده‌های سالانه در سطح جزئی‌تر (8 و 10 رقمی NTL) برای بیش از 150 کشور و به‌صورت ماهانه یا سه‌ماهه برای بیش از 100 کشور است. این داده‌ها مستقیماً از نهادهای مسئول هر کشور مانند گمرک‌ها، وزارتخانه‌های تجارت یا دفاتر آمار ملی اخذ می‌شود.

5.2 تعرفه‌های واردات

این ابزار همچنین حاوی داده‌های مربوط به تعرفه‌ها به‌صورت معادل‌های آد والورم (AVE) است که توسط بیش از 180 کشور اعمال می‌شود. این داده‌ها از طریق پایگاه Market Access Map (ابزار دیگر ITC برای تحلیل شرایط دسترسی به بازار، توافق‌نامه‌های تجاری و قواعد مبدأ) تأمین شده است. کاربران می‌توانند با کلیک روی مقادیر AVE در Trade Map، به این پایگاه هدایت شوند و جزئیات تعرفه‌ها، سهمیه‌های تعرفه‌ای، تعرفه‌های MFN و تعرفه‌های ترجیحی را مشاهده کنند.

5.3 داده‌های خدمات

آمار تجارت خدمات در Trade Map طبق چارچوب نسخه پنجم «راهنمای تراز پرداخت‌ها» (BPM5) صندوق بین‌المللی پول و طبقه‌بندی EBOPS 2002 ارائه می‌شود. این داده‌ها به تفکیک کشور و نوع خدمت دسته‌بندی شده‌اند. داده‌های خدمات از منابع زیر گردآوری می‌شود:

• EUROSTAT برای کشورهای اتحادیه اروپا

• OECD برای کشورهای عضو غیر اتحادیه اروپا

• WTO برای سایر کشورها

6. پوشش جغرافیایی Trade Map

کاربران می‌توانند با کلیک روی گزینه «Data availability» در صفحه اصلی Trade Map، فهرست کشورهایی که داده‌های آن‌ها در این ابزار موجود است را مشاهده کنند. این فهرست به تفکیک کالا و خدمات ارائه شده و همچنین بازه‌های زمانی سالانه، سه‌ماهه یا ماهانه برای هر کشور مشخص می‌شود.

7. نوع داده‌ها و نحوه نمایش در Trade Map

Trade Map حجم گسترده‌ای از داده‌ها را به شیوه‌های گوناگون نمایش می‌دهد تا تحلیل بازار برای کاربران ساده‌تر و دقیق‌تر شود. این داده‌ها شامل موارد زیر است:

7.1 داده‌های سالانه، سه‌ماهه و ماهانه تجارت کالا

این ابزار داده‌های تجارت کالا را در سطح 6 رقمی سیستم HS برای حدود 5,300 محصول و همچنین در سطح خط تعرفه ملی (NTL) برای حدود 10,000 محصول به‌صورت سالانه، سه‌ماهه و ماهانه ارائه می‌کند. این گستره وسیع داده‌ها، امکان بررسی روندهای کلی، جزئی و حتی فصلی تجارت را فراهم می‌سازد.

7.2 اطلاعات شرکت‌های تجاری در بیش از 60 کشور

Trade Map شامل داده‌های دقیق شرکت‌های واردکننده، صادرکننده و توزیع‌کننده در بیش از 60 کشور است. این داده‌ها معمولاً شامل نام شرکت، شهر و کشور محل استقرار، فهرست محصولات تجاری‌شده، تعداد کارکنان، گردش مالی سالانه، اشخاص تماس، آدرس وب‌سایت و شماره تلفن می‌شود. این امکان به شرکت‌ها و تحلیلگران کمک می‌کند تا مستقیماً شرکای بالقوه یا رقبای تجاری را شناسایی کنند.

7.3 شاخص‌های از پیش محاسبه‌شده

این ابزار شاخص‌هایی مانند سهم بازار، نرخ رشد، تمرکز بازار و ... را بر اساس جدیدترین داده‌های موجود محاسبه کرده و در اختیار کاربر قرار می‌دهد. این ویژگی تحلیل سریع و تصمیم‌گیری بر اساس داده‌های تحلیلی آماده را تسهیل می‌کند.

7.4 داده‌های تجارت خدمات

Trade Map داده‌های تجارت خدمات را نیز ارائه می‌کند که بر اساس کشور و نوع خدمت طبقه‌بندی شده است. در فصل ششم این راهنما، به‌طور کامل به تحلیل این بخش پرداخته خواهد شد.

8. سطوح دسترسی به داده‌ها و امکانات Trade Map

Trade Map سطح دسترسی کاربران به داده‌ها و امکانات خود را بر اساس کشور محل ثبت‌نام و نوع عضویت (رایگان یا اشتراکی) تنظیم کرده است. این سیاست بر پایه تفکیک میان کشورهای توسعه‌یافته و کشورهای در حال توسعه طراحی شده است.

8.1 کاربران ثبت‌نشده

کاربرانی که در سایت ثبت‌نام نکرده‌اند، تنها به مجموعه محدودی از داده‌ها دسترسی دارند. معمولاً می‌توانند داده‌های کلی در سطح 2 یا 4 رقمی HS و برخی شاخص‌های سالانه را مشاهده کنند، اما امکان استفاده از داده‌های جزئی‌تر یا مشاهده اطلاعات شرکت‌ها برای آن‌ها وجود ندارد.

8.2 کاربران ثبت‌شده از کشورهای توسعه‌یافته بدون اشتراک

این کاربران پس از ثبت‌نام می‌توانند به داده‌های بیشتری نسبت به کاربران ثبت‌نشده دسترسی پیدا کنند، اما همچنان امکان مشاهده داده‌های ماهانه و سه‌ماهه در سطح 4 و 6 رقمی HS یا داده‌های شرکت‌ها برای آن‌ها فراهم نیست.

8.3 کاربران ثبت‌شده از کشورهای در حال توسعه یا دارای اشتراک

این دسته از کاربران به‌طور کامل به همه امکانات و داده‌های Trade Map دسترسی دارند. این شامل داده‌های ماهانه و سه‌ماهه در سطح‌های دقیق HS و NTL، شاخص‌های کامل بازار و همچنین اطلاعات جزئی شرکت‌های واردکننده، صادرکننده و توزیع‌کننده می‌شود.

9. شروع کار با Trade Map و ثبت‌نام

9.1 استفاده اولیه بدون نیاز به ثبت‌نام

کاربر وقتی وارد صفحه اصلی Trade Map می‌شود، منوی انتخاب کشور و محصول را مشاهده خواهد کرد. در همین مرحله می‌تواند بدون نیاز به ثبت‌نام یا ورود (Login) مرور اولیه داده‌ها را آغاز کند. کافی است یک محصول و یک کشور انتخاب و روی لینک مربوط کلیک کند. با این کار، می‌تواند در بین جداول مختلف حرکت کند و داده‌ها را تا سطح مشخصی از جزئیات ببیند.

اما به محض اینکه کاربر بخواهد به داده‌های دقیق‌تر مانند اطلاعات ماهانه، سه‌ماهه یا اطلاعات شرکت‌ها دسترسی پیدا کند، پنجره‌ای به‌صورت پاپ‌آپ ظاهر می‌شود و از او می‌خواهد که برای ادامه مرور، وارد حساب کاربری خود شود یا ثبت‌نام کند.

9.2 ثبت‌نام و ایجاد حساب کاربری

برای ایجاد حساب کاربری شخصی، کافی است وقتی پنجره «Restricted access» ظاهر شد روی دکمه «Register Now» کلیک کند. همچنین می‌تواند در هر زمان با کلیک بر روی دکمه «Login» در گوشه بالای سمت راست صفحه، فرآیند ثبت‌نام یا ورود را آغاز کند.

در فرم ثبت‌نام باید اطلاعات لازم را به‌طور کامل وارد کرد. پس از تکمیل فرم، یک ایمیل خودکار برای تأیید به کاربر ارسال می‌شود. کاربر باید روی لینک موجود در این ایمیل کلیک کند تا حساب او فعال شود. اگر ایمیل تأییدیه را در صندوق ورودی نیافت، باید پوشه Spam یا Junk را بررسی کند، چون ممکن است ایمیل Trade Map به‌عنوان اسپم شناسایی شده باشد.

9.3 انتخاب کشور و وضعیت توسعه‌یافتگی

در اولین مرحله ثبت‌نام، کاربر باید کشور خود را انتخاب کند. اگر سیستم به‌طور خودکار او را به‌عنوان کاربر یک کشور توسعه‌یافته شناسایی کرد، اما در واقع از یک کشور در حال توسعه بود، در صفحه دوم ثبت‌نام می‌تواند این موضوع را با زدن تیک مربوط اصلاح کند. سپس کافی است طبق دستورالعمل ایمیل خودکار، ثبت‌نام خود را نهایی کرده و حساب کاربری‌اش را فعال نماید.