بازار نفت ، گاز و پتروشیمی

مطلب زیر را در پاسخ به درخواست یکی از خوانندگان آماده کردم . این مطلب بر اساس نوشته ای از همکار گرانقدرم آقای کیوان کاووسی آماده شده است و من در بعضی قسمتها به خود اجازه تغییراتی اندک را دادم. امیدوارم این مطلب برای شما مفید واقع شود.ضمنا بدلیل برخی محدودیت ها ، برخی مطالب جدید را بر روی سایت WWW.Petroland.IR نیز قرار خواهم داد.

امروزه مبادلات بازرگاني از پيچيدگي و گستردگي خاصي برخوردار گرديده و علاوه بر خريدار و فروشنده، عوامل و سازمان هاي متعددي با وظايف متفاوت در اين موضوع داراي نقش اساسي شده اند تا داد و ستد كالا با اعتماد، تضمين، سهولت و سرعت بيشتري انجام گيرد.

بازرسي عبارت است از كنترل، بررسي، نظارت، اندازه گيري و آزمون هاي لازم به منظور مطابقت كمي و كيفي كالا با شرايط قرارداد و مشخصات توافق شده بين خريدار و فروشنده.

خدمات بازرسي در ايران تقريبا پس از انقلاب اسلامي پي ريزي و آغاز شد و بتدريج بازرسي كميت و كيفيت به منزله تأييد صحت و سلامت و مطابقت كالا با قرارداد فروش شكل گرفت . پيرو اقدامات موسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران و بانك مركزي در ساليان اخير و بر اساس قانون مصوب بهمن ماه سال 1371 مجلس شوراي ا سلامي، انجام بازرسي قبل از حمل اجباري شد و موسسات مجاز بازرسي تحت ضوابطي انتخاب و معرفي گرديدند. اين امر موجب شد كه علاوه برجلوگيري از اتلاف سرمايه هاي ملي، اهميت بازرسي به جامعه بازرگاني و صنعتي شناسانده شود.

هنگاميكه كالايي توسط خريدار از فروشنده حقيقي يا حقوقي خريداري مي شود، جهت مطابقت كالاي توليد شده و يا در حال توليد با شرايط خريد، شركت بازرسي از طرف خريدار انتخاب و به عنوان يك شركت بي طرف بازديدهاي لازم را در طي مراحل توليد و يا از محموله مورد نظر به عمل مي آورد.

نحوه خدمات بازرسي در اسناد خريد و يا اعتبارات اسنادي و يا بر اساس توافق هاي انجام شده بين خريدار و فروشنده در قرارداد بازرسي مشخص مي شود. چگونگي اجراي عمليات بازرسي با تدوين رويه هاي هماهنگي، طرح كلي تست و بازرسي، دستورالعمل هاي مربوطه و پيش بيني حدود و دامنه بازرسي  مشخص مي گردد.

شركت بازرسي كننده بعد از انجام بازرسي، چگونگي عمليات انجام شده و نتايج آن را به خريدار گزارش ميدهد و بايستي هرگونه مغايرتي را كه در تطابق كالاي بازرسي شده و شرايط خريد و مشخصات كالا مشاهده مي نمايد به خريدار اطلاع دهد.

بازرسي قبل از حمل Pre-Shipment Inspection (PSI)در ايران توسط بانك مركزي برقرار شد تا از خروج نادرست ارز تخصيص يافته از بودجه دولت جلوگيري به عمل آورد.

در حدود نيمه اول دهه 1960 ، دولت هاي برخي از كشورهاي درحال توسعه نيز از خدمات شركتهاي بازرسي قبل از حمل جهت بازرسي و ارزيابي قيمت كالاهاي وارده به كشورشان قبل از حمل كالا و در كشور صادر كننده استفاده نموده اند.

طبق تعريف تفاهم نامه بازرسي قبل از حمل WTO ، بازرسي قبل از حمل عبارت است از كليه فعاليت هاي مربوط به تصديق كيفيت، كميت و قيمت شامل نرخ ارز، شرايط مالي و يا ارزش گمركي و طبقه بندي كالايي كه بايستي به قلمرو گمرك كشور خريدار وارد گردد.

اگر شركت بازرسي كننده با اجراي فعاليت هاي مربوطه به اين نتيجه برسد كه كالاي خريداري شده با شرايط قرارداد و مشخصات فني آن مطابقت دارد، در آن صورت گواهي كالا را صادر مي نمايد.

هدف نوشته ارائه اطلاعات ضروري جهت آگاهي و تسلط نسبي بر موضوع باز رسي فني كالاهاي صنعتي، به ويژه كالاهاي مورد نياز در پروژه هاي صنعت نفت، گاز و پتروشيمي مي باشد.

تعريف بازرسي فني

كنترل كليه فعاليتهاي كيفي بر روي كالا اعم ازبررسي مدارك و گواهينامه ها، بازديدها، آزمونها و تستهاي مخرب و غير مخرب بر روي مواد اوليه و تجهيزات به منظور تأييد انطباق محصول با مشخصات فني و استاندارد هاي مربوطه، بازرسي فني ناميده مي شود. بازرسي فني منطبق بر كليد

واژه هايي انجام ميگردد كه بر اساس آنها سطح، نوع و مقدار بازرسي فني بطور دقيق مشخص ميگردد.

مطابق استاندارد ايزو 8402 بازرسي فعاليتي همچون اندازه گيري، آزمايش، آزمون يا سنجش يك يا چند ويژگي از يك موضوع و مقايسه نتايج با الزامات مربوطه مي باشد تا در نهايت بتوان از انطباق هر يك از ويژگي ها اطمينان يافت. موضوع مي تواند يك فعاليت يا فرايند، محصول، سازمان، سيستم يا يك شخص و يا تركيبي از آنها باشد.

تعريف ديگري از بازرسي در استاندارد ايزو 9000 بدين صورت عنوان شده است : بازرسي، ارزيابي انطباق از طريق مشاهده و قضاوت و در صورت مقتضي همراه با اندازه گيري، تست يا مقايسه با شاخص مي باشد.

در اينجا لازم است واژه انطباق نيز تعريف شود .مطابق بند 3-6-1 استاندارد ایزو 9000 انطباق برآورده سازي يك الزام است.

اصولا فرآيند بازرسي كامل شامل مراحل زير است:

- بررسي و صحه گذاري بر طرح کیفی و رويه هاي تست و بازرسي ارائه شده از سوي توليدكننده مطابق با نيازمندي هاي قرارداد خريد، مشخصات فني و استانداردهاي مربوطه

- برگزاري جلسه پيش بازرسي و هماهنگي هاي لازم درخصوص رويه كار

- بررسي و تأييد پيمانكاران فرعي و توليدكنندگان مواد اوليه

- بازرسي مواد اوليه و اجزاء كالا

- بازرسي حين ساخت

- بازرسي و صحه گذاري كنترل هاي انجام پذيرفته بر محصول نهايي و سوابق فني

- بازرسي قبل از حمل

- بررسي و تأييد كتابچه مدارك كنترل كيفي

در برخي موارد كالاهاي سفارش داده شده بصورت ساخته شده آماده بازرسي مي باشند. در اين صورت ممكن است بازرسي حين ساخت قبلاً توسط سازمان ديگري انجام گرفته و يا فقط بازرسي نهايي كالا و بازرسي پيش از حمل مورد توافق خريدار و فروشنده باشد.

از آنجايي كه كالاهاي مذكور در حين ساخت مورد بازرسي قرار نگرفته اند، لذا بازرسي از كالا در يك مرحله، بسيار حساس و دشوار خواهد بود. در بازرسي كالا مسلماً مهمترين وظيفه بازرس

كنترل مدارك فني ساخت و كنترل كيفيت كالا (انطباق محصول) خواهد بود چرا كه بسياري از مراحل ساخت و آزمون هاي مرتبط كالا قبلاً انجام گرفته و بازرس در آن زمان حضور نداشته است.

قبل از انجام بازرسي محصول و بررسي مدارك، بازرس بايستي كاملا از نحوه بازرسي و شرايط تحويل كالا مطلع باشد يعني به الزامات قراردادي و درخواست خريدار كاملا اشراف داشته باشد. این الزامات را مي توان در قراردادهاي فيمابين سازنده (تأمين كننده) و خريدار يافت. معمولا، اين الزامات جزء ضمايم قرارداد بصورت سفارش خريد يا درخواست كالا ، طرح تست و بازرسي 3 ، كتابچه مشخصات فني 4 و غيره مي باشند.

نكته مهمي كه بايد به آن توجه نمود آن است كه الزامات خريدار نسبت به الزامات استاندارد ارجحيت و اولويت بالاتري دارد، البته معمولاً الزامات خريدار شامل يك سري الزامات استانداردي هم مي شود. يعني خريدار علاوه بر اينكه درخواست ها و نيازهاي خود را اعلام مي نمايد در نهايت سازنده (تأمين كننده) را به پيروي از استاندارد مربوط به ساخت محصول مورد سفارش الزام مي نمايد . در حقيقت، وظيفه بازرس اين است كه محصول را مطابق مدارك مذكور بازرسي نموده و اطمينان حاصل نمايد كه محصول مورد سفارش كليه الزامات خريدار را برآورده مي سازد.

گروه هاي مسوول در بازرسي فني

- سازنده /فروشنده /تأمين كننده: مسئوليت اصلي برعهده ي سازنده/فروشنده/تأمين كننده است تا فعاليت هاي كنترل كيفي لازم براي تضمين انطباق محصول با مشخصات فني و استاندارد مربوطه را انجام دهد.

- پيمانكار اصلي /خريدار: كارفرما قرارداد كلي پروژه را با پيمانكار اصلي منعقد مينمايد و اساسا مسئوليت انطباق كالا با مشخصات فني و استانداردهاي مربوطه بر عهده وي ميباشد. خريدار ممكن است پيمانكار اصلي و شركت هاي تابعه، پيمانكاران جزء و يا شركت هاي واسطه باشند.

بنابراين عوامل مذكور نيز بازرسي هاي لازم را به منظور اطمينان از انطباق كالا با مشخصات فني و استاندارد مربوطه انجام مي دهد.

- كارفرما: شخص حقوقي كه طي قرارداد، اجراي پروژه را به پيمانكار اصلي واگذار مي نمايد. عوامل كارفرما نيز جهت اطمينان از صحت كالاهاي تأمين شده براي پروژه، بازرسي ها و بررسي هاي مورد نظر را انجام مي دهند.

- بازرس شخص ثالث: شركت بازرس شخص ثالث شركت بي طرفي مي باشد كه توسط كارفرما

تعيين مي گردد تا بر اساس درخواست سازنده و با هماهنگي پيمانكار اصلي، فعاليت هاي مربوطه را در ايستگاه هاي مختلف بازرسي به انجام برساند. فعاليت هاي اين شركت جهت حصول اطمينان كارفرما از صحت انطباق كالا با مشخصات فني آن صورت مي پذيرد.

شرح فعاليتهاي بازرسي در ايستگاهاي ساخت

تست ها و بازرسي هاي كالا از مشخصات فني و استاندارد هاي طراحي و ساخت استخراج شده و در طي فرايند ساخت و توليد، در ايستگاه هاي مختلف در برنامه ي كنترل كيفيت گنجانده مي شود.

حجم انجام تست و بازرسي

تعداد كالاهاي مورد نظر براي اجراي فعاليت هاي تست و بازرسي نسبت به تعداد كل كالا براساس كميتي به نام درصد فراواني تست پيش بيني مي گردد. به عنوان مثال اگر 10 عدد شيرآلات صنعتي ساخته شده باشد، آزمون مقاوت در برابر آتش مي تواند بر روي يك عدد (% 10 ) از اين شيرآلات صورت پذيرد، و يا انجام آزمون غير مخرب ذرات مغناطيسي بر روي بدنه شيرآلات ميتواند به طور % 100 انجام شود.

ميزان مشاركت عوامل مرتبط در فعاليتهاي تست و بازرسي

ميزان مشاركت گروه هاي بازرسي فني و يا كنترل كيفي هر رده(كارفرما، پيمانکار، سازنده وTPA ( در ايستگاه هاي مختلف تست و بازرسي، متفاوت بوده كه شرايط هر يك از آن ها در طرح كنترل كيفي گنجانده شده و توسط كارفرما به تأييد مي رسد.

حضور الزامي در بازرسي

چنانچه حضور يك يا برخي از عوامل مسئول در يك فعاليت بازرسي الزامي باشد (H)، در اين صورت اجراي عمليات تست و بازرسي توسط سازنده بايستي الزاما در حضور عوامل الزام شده انجام گيرد و تا زمانيكه اين مرحله با شرايط مذكور محقق نگردد، عمليات بازرسي مورد نظر قابل قبول نبوده و بديهي است فرآيند بعدي ساخت قابل اجرا نخواهد بود. البته در صورت أخذ مجوز كيفي، اجراي فعاليت بازرسي بدون حضور عوامل مذكور ميسر ميباشد.

حضور كامل Witness در بازرسي

عمليات بازرسي در اين حالت بايستي در حضور بازرس و عواملي باشد كه در طرح تست و بازرسي نحوه مشاركت آنها با(W) مشخص گرديده است. البته عدم حضور بازرس يا عوامل مذكور مانعي بر اي اجراي عمليات بازرسي توسط سازنده نخواهد بود.

حضور غير كامل (جزییSpot Witness )در بازرسي

عمليات بازرسي در حضور بازرس و يا عواملي كه با حروف(SW) مشخص شده، بر روي بخشي از كالا صورت مي پذيرد و عدم حضور بازرس يا عوامل مذكور مانعي براي اجراي كامل عمليات بازرسي توسط سازنده نخواهد بود.

مرور گواهي كالا و مواد اوليه Check of Certificate

به بررسي گواهي كالا و مواد اوليه جهت حصول اطمينان از انجام كليهي تستها و بازرسي هاي لازم الاجرا و انطباق نتايج تستها با مشخصات فني و يا استانداردهاي مرجع اطلاق ميگردد. اين فعاليت در طرح تست و بازرسي با حروف(CC) مشخص مي گردد.

مرور و تاييد مدارك كالا Review and Approval

به بررسي و تاييد نتيجه هر تست و آزمون جهت حصول اطمينان از صحت بازرسي هاي انجام شده و انطباق نتيجه آنها بر مشخصات فني و يا استانداردهاي مرجع اطلاق ميگردد . در اين حالت مسووليت صحت گزارشات مستقيما بر عهده بازرس و ساير عواملي مي باشد كه مشاركت آنها در طرح تست و بازرسي با حروف (RA) مشخص گرديده است.

مرور گزارشات تست و بازرسي كالا

به مرور نتيجه هر تست و آزمون جهت حصول اطمينان از صحت بازرسي هاي انجام شده و انطباق نتيجه آنها بر مشخصات فني و يا استانداردهاي مرجع اطلاق ميگردد. در اين حالت مشاركت عوامل مربوطه در طرح تست و بازرسي با حروف (RR) مشخص مي گردد و مسئوليت صحت گزارشات بر عهده آن ها نمي باشد.

ميزان انجام فعاليتهاي تست و بازرسي گروه هاي مختلف در ايستگاه هاي مربوطه مي تواند متفاوت باشد. بعنوان مثال گروه كنترل كيفي سازنده در زمينه تست فشار بدنه شيرآلات صنعتي بصورت 100% مسووليت دارد، ولي بازرس شخص ثالث در اين ايستگاه ميتواند در انجام تست فشار % 25 از كل شيرآلات حضور داشته باشد. ميزان مشاركت و حضور بازرس شخص ثالث و ساير عوامل مسئول بر اساس سفارش خريد، مشخصات فني و توافق با پيمانكار اصلي و كارفرما مي باشد.